Fíflafleyið
(Skáldskapur)
Djöfull líður tíminn hratt, hugsaði ég og horfði á skólaklukkuna á veggnum fyrir framan mig. Mér fannst eins og ég fengi verk í bakið í hvert skipti sem vísirinn hreyfðist. Eins og hann væri að ýta mér á undan sér. Ég fékk mér rauðan Ópal. Klukkan var hálf þrjú á föstudegi.
Ég stóð við “afgreiðsluborð” og beið. Með mér stóð ungur maður, á að giska um tvítugt, hann beið líka eftir afgreiðslu. Hann var ör og trommaði með hnúunum á borðið - mér heyrðist hann vera leika paradiddlur en hann hefði auðveldlega getað verið trommari í einhverju altrokk bandi, grindhoraður með lubba, buxurnar víðar og í röndóttri stuttermaskyrtu. Hann minnti mig á ungan Ian Brown.
Hlátur kom innan úr herbergi sem ég lærði síðar að kallað var vaktherbergið. Einhver kona talaði hátt. Hún sagði sögu sem virtist falla í góðan jarðveg hjá starfsfólkinu. Mér heyrðist hún fjalla um einhvern vandræðagang í Ikea. Strákurinn við hlið mér varð óþolimóðari. “Hvað gengur eiginlega á?” sagði hann og barði fastar í borðið. Enginn kom. Hann sneri sér að mér:
“Vinnur þú hérna?”
“Nei.”
“Ertu sjúklingur?”
“Nei.”
“Ertu gestur?”
“Nei.”
“Hvað ertu að gera hérna?”
“Ég ætla að sækja um vinnu.”
Ég veit ekki hvort hann heyrði svarið en af svip hans að dæma finnst mér það ólíklegt. Hann sneri sér aftur að lokuðu dyrunum og barði enn fastar í borðið. Núna lét hann fylgja með “halló!” Hláturinn í vaktherberginu þagnaði og út kom kona. Af röddinni að dæma var þetta sögumaðurinn. Hún var um fimmtugt, með dökkt krullað hár, fremur ófríð.
“Get ég aðstoðað?” Hún hafði sennilega unnið í sjoppu á unglingsárum. Hún horfði til mín og brosti: “Ert þú Jón?”
“Já, afsakaðu…”
“Heyrðu, ég er svo agalega tensaður eitthvað,” greip drengurinn framí. Honum virtist líða talsvert verr en mér. Ég fékk mér rauðan Ópal og ákvað að leyfa honum að klára sín mál. Mér lá ekkert á.
“Já, það er nú bara eðlilegt. Þú sagðir mér að þú værir að ná þér eftir kókaíntúr. Hélstu að það væri svefnlyf?” Undarleg tímasetning fyrir kaldhæðni, hugsaði ég. Hún horfði eitt agnarbrot úr sekúndu til mín og blikkaði öðru auganu. Ég blikkaði líka. Ekki búinn að vera hér í tíu mínútur og strax orðinn þátttakandi í samsæri gegn geðsjúklingi.
“Já, ég veit. En gæti ég fengið largactil, sama skammt og í morgun. Mér leið svo miklu betur.”
“Bíddu, ég þarf að tala við hjúkrunarfræðinginn.” Konan hvarf í nokkur augnablik inní herbergið en kom svo aftur að vörmu spori. “Því miður en þá getur þú ekki fengið meira af lyfjum. Þú ert þegar búinn að fá meira en þú átt að fá. Má bjóða þér eina panódíl?”
“Panódíl?! Mér líður svo illa! Ég er að fokkin drepast! Mér finnst eins og hjartað í mér sé að springa! Finndu fokkin púlsinn!” Hann rétti fram úlnliðinn sem var nýbúið að sauma saman.
“Þú skalt reyna að leggja þig. Svefninn læknar allt.”
“Ég get ekki fokkin sofnað, maður! Ég er svo fokkin stressaður!”
“Á ég að lána þér AA-bókina?”
Drengurinn horfði undrandi á konuna. Hann hefði sennilega hreytt einhverju í hana en vegna reynslu, býst ég við, vissi hann að það borgaði sig ekki. Hann setti frekar upp sinn aumingjalegasta svip og bað um sígarettu.
“Sígarettu? Ég skal nú segja þér það að rannsóknir sýna að sígarettur eru, ólíkt því sem margir halda, ekki róandi. Þær valda streitu! Má ekki frekar bjóða þér te?” Hún þurfti enga staðfestingu frá hjúkrunarfræðingi núna. Hún sagði þetta með vísindalegri vissu. Hún horfði á mig. Ég kinkaði kolli.
Drengurinn gerði lokatilraun: “Gæti ég fengið að tala við hjúkrunarfræðinginn?”
Konan hikaði: “Nei, hún er…hún er, hérna, upptekin. Hún er í símanum…á símafundi. Já, hún er á símafundi.”
“Hvenær er hann búinn?”
“Eftir klukkutíma en þá er vaktin búin.”
Drengurinn gekk í burtu. Hann settist við borð þar sem tveir aðrir ungir menn sátu og ein stelpa, aðeins eldri, sennilega á aldri við mig. Hann lét móðan mása. Hin kinkuðu skilningsrík kolli.
Konan sneri sér að mér: “Þú hlýtur að vera Jón?”
Ég kinkaði kolli.
“Það er beðið eftir þér.” Hún brosti vingjarnlega.
…
Hjúkrunarfræðingurinn var um fimmtugt en leit út fyrir að vera miklu yngri. Hún var grönn og seinna komst ég að því að hún hafði verið á danska kúrnum í tvö ár. Það var hennar bjargfasta trú að eitt helsta vandamál eiturlyfjasjúklinga og alkóhólista væri mataræðið. “Þeir borða of mikið af ruslmat sem ruglar efnaskipti líkamans og þar með finna þeir fyrir sljóleika. Þetta ýtir undir löngun í örvandi efni,” útskýrði hún fyrir okkur starfsfólkinu og stakk uppí sig gulrót.
“Skilvirkni er forsenda góðrar geðdeildar.” Hún sneri baki í mig þegar hún sagði þetta.
Röddin var mild en ströng og ég vissi ekki hvort hún var að ávíta mig. Ég sat upp við vegg. Hún sat á skrifstofustól sem stilltur var á hæstu stillingu. Þegar hún sneri sér við horfði hún niður til mín og ég upp til hennar.
“Afsakið að ég kem og seint. Ég þurfti að taka strætó. Þetta strætókerfi hérna er nú alveg…”
“Vertu ekkert að afsaka þig. Ég er að skrifa grein í Moggann. Fólk heldur að við séum algerir villimenn og við ætlum að breyta því. Það hluti af framtíðarsýn okkar í geðheilbrigðisgeiranum – að bæta ímyndina. Mig langaði bara til að bera þetta undir þig. Þú ert blaðamaður er það ekki?”
“Ja, ég var það allavega.”
“Eru menn ekki alltaf blaðamenn?”
“Ö, jú, líklegast.”
“Eins og skátar.”
“Ha?”
“Þú veist. Eitt sinn skáti, ávallt skáti.” Hún hló.
“Já, akkúrat.” Ég hló líka. Prýðilegur brandari býst ég við.
Hún sneri sér við og teygði sig í umslag sem lá á skrifborðinu. Ég kannaðist við það. Í því var CV-ið mitt sem ég hafði sent fyrir þremur dögum síðan. Ég fékk svar daginn eftir. Það vantaði mann strax, rétt eins og í síldinni í gamla daga. Hún opnaði umslagið og dró upp tvö A4 blöð, heftuð saman. Þetta var ævisagan mín þar sem m.a. kom fram að ég hafði haft umsjón með þáttum um Beach boys fyrir Rás 2 og skrifað fyrir Veru. Núna var ég á geðdeild. Meikar sens myndu flestir segja.
“Þú hefur litla reynslu sé ég.”
“Ha?”
“Þú hefur aldrei unnið með geðveiku fólki.”
“Nei, varla.”
“Varla?”
“Nei, ég hef ekki unnið með geðveiku fólki.” Þarna hefði ég getað sagt að ég væri aðstandandi, sem ég var í raun og veru, og því ekki fullkomlega vanhæfur. En stundum er betra að geyma trompin.
“En þú ert með meistaragráðu í fjölmiðlafræði sé ég.”
“U, já. Frá Leicester.”
“Sniðugt. Við erum einmitt með einn doktor í fjölmiðlafræði hérna og annan í stjórnmálafræði. Svo erum við með tvær stúlkur með meistaragráðu í heimspeki eða einhverju svoleiðis. Já, og reyndar einn guðfræðing líka en hann er nú eitthvað…já, eða allavega. Við erum með fjölmiðlafræðing hérna.”
“Nú? Starfsmaður þá?”
“Já, við höfum líka haft fjölmiðlafræðimenntaða sjúklinga. Nokkuð marga reyndar - flestir geðklofar ef ég man rétt. En hvað um það. Menntunin þín hentar ágætlega.” Hún hló. Ég hló líka.
“Segðu mér Jón, reykir þú?” Hún brosti og virtist vera við það að bresta aftur í hlátur.
“Ef þú átt við krakk þá hætti ég því um síðustu áramót. Bindindið stendur enn þó ég geti ekki neitað því að oft langar mig í pípu - tala nú ekki um þegar ég heyri brothljóð.”
Þetta sagði ég auðvitað ekki. Ég svaraði spurningunni neitandi.
“Drekkur þú?”
“Bara eins og gengur og gerist.” Ég fékk mér meira af rauðum Ópal og bauð henni.
“Nei, ég borða ekki sykur. Eins og gengur og gerist? Áttu við að þú sért hófdrykkjumaður?”
“Já, ég fæ mér kannski bjór þegar ég er í góðum félagsskap. Þetta er sykurlaust Ópal sko.”
“Aha, þú ert eins og ég. Nei, það festist alltaf í tönnunum.” Hún brosti. “Við höfum haft fíkil í vinnu hérna. Hann var, bíddu við, hvað var hann aftur. Jú, hann var með B.A. í bókmenntafræði.”
“Ókei.”
“Það endaði með hryllingi án þess að ég ætli að fara nánar útí það.” Þetta sagði hún skælbrosandi. Ég vissi ekki alveg hvernig ég átti að bregðast við allri þessari kátínu.
“Ég skil.”
“Þess vegna vildi ég vita hvort þú drykkir.”
“Akkúrat.”
Hún skoðaði CV-ið betur. “Ég sé að þú hefur unnið í netagerð?”
“Já, bara í stuttan tíma. Eftir menntaskóla.”
“Aha, en þetta er reynsla engu að síður. Þú þarft að vera jákvæður ef þú ætlar að vinna hérna.” Hún brosti til mín (móðurlega?) og hélt svo áfram að skoða CV-ið.
Ég þagði. Ég hef aldrei kunnað að taka hrósi (ef þetta var hrós). Þó ég gæti ekki séð í fljótu bragði hvernig reynslan úr netagerðinni kæmi að gagni á geðdeild var vitneskjan um að svo væri nokkuð hughreystandi. Það var þá kannski einhver tilgangur með þessu öllu saman.
“Velkominn um borð!”
“Ha?”
“Velkominn um borð! Ég ætla bara að ráða þig á staðnum! Mér líst svo vel á þig! Við leggjum í hann á morgun!” Hún brosti sem aldrei fyrr og fylgdi mér síðan niðrí anddyri. “Þér á eftir að líða vel hérna,” sagði hún í lyftunni. “Starfsandinn á okkar deild er sá besti í húsinu, það er búið að mæla hann. Og mundu eftir að taka með þér sodúkó. Við erum brjáluð í sodúkó!”
…
Á leiðinni heim hugsaði ég um líkingamálið sem hún notaði. Sennilega var það tilviljun að hún líkti geðdeildinni við skip en samt er það þekkt staðreynd að geðsjúku fólki var komið fyrir á skipum, einskonar fíflafleyjum (e: ship of fools), á miðöldum og þau látin sigla að næsta þorpi. Hrepparígurinn tekur á sig allskyns myndir, hugsaði ég.